اگر برد یک گوشی را زیر میکروسکوپ ببرید، صدها قطعه ریز مستطیلی می بینید که بیشترشان هیچ نوشته ای ندارند. این ها قطعات SMD هستند و بخش بزرگی از خرابی های سخت افزاری گوشی، از اتصال کوتاه گرفته تا شارژ نشدن، از همین قطعات شروع می شود. در این مقاله یاد می گیرید هر قطعه را از روی ظاهر و نامش روی نقشه بشناسید، بدانید روی برد موبایل چه کاری انجام می دهد، معمولا چطور خراب می شود و چطور آن را روی برد و بیرون از برد تست کنید.
SMD یعنی چه و چرا روی برد موبایل این قدر مهم است؟
SMD مخفف Surface Mount Device یعنی «قطعه نصب سطحی» است. برخلاف قطعات قدیمی که پایه هایشان از سوراخ برد رد می شد، این قطعات مستقیم روی پدهای سطح برد لحیم می شوند. همین باعث شده بردهای امروزی بتوانند در فضایی کوچک تر از یک کف دست، هزاران اتصال داشته باشند.
نکته ای که هنرجوها معمولا انتظارش را ندارند، اندازه است. قطعات پسیو روی برد گوشی های امروزی بیشتر در اندازه های 0402، 0201 و حتی 01005 هستند. اندازه 0201 حدود ۰٫۶ در ۰٫۳ میلیمتر و 01005 حدود ۰٫۴ در ۰٫۲ میلیمتر است؛ یعنی کمی بزرگ تر از یک دانه نمک. کار با این قطعات بدون میکروسکوپ و پنس نوک تیز عملا ممکن نیست.

قطعات بی نشان را چطور بشناسیم؟
روی بیشتر خازن ها و مقاومت های برد موبایل هیچ کدی چاپ نشده است. پس برای شناختن هر قطعه سه راه دارید:
- پیشوند نام روی نقشه: در نقشه و بردویو هر قطعه یک نام دارد که حرف اولش نوع قطعه را می گوید. این مهم ترین و مطمئن ترین راه است.
- ظاهر قطعه: خازن های سرامیکی معمولا قهوه ای روشن یا کرم هستند و دو سر فلزی دارند. مقاومت ها اغلب سیاه با دو سر فلزی اند. کویل ها معمولا بزرگ تر، تیره و مکعبی هستند.
- کد چاپ شده: دیودها، ترانزیستورها و آی سی های کوچک اغلب یک کد دو یا سه حرفی دارند که با کتاب کد SMD یا دیتاشیت شناسایی می شود.
| پیشوند روی نقشه | قطعه | نمونه نام |
|---|---|---|
| C | خازن | C1204 |
| R | مقاومت | R3401 |
| L | کویل یا سلف | L2501 |
| D | دیود، دیود محافظ یا LED | D1801 |
| Q | ترانزیستور یا ماسفت | Q2300 |
| U | آی سی | U2700 |
| FL | فیلتر یا فریت | FL3203 |
| J | کانکتور یا سوکت | J4500 |
| XW یا NT | اتصال مسیر بدون قطعه واقعی (پل نقشه) | XW1100 |
نام گذاری ها بین سازندگان کمی فرق دارد، اما منطق کلی یکی است. اگر هنوز کار با نقشه را شروع نکرده اید، آموزش شماتیک خوانی موبایل را بخوانید.
هر قطعه روی برد موبایل چه می کند و چطور خراب می شود؟
| قطعه | نقش اصلی روی برد گوشی | خرابی رایج | علامتی که می بینید |
|---|---|---|---|
| خازن سرامیکی | صاف کردن ولتاژ خطوط تغذیه و حذف نویز؛ کنار هر آی سی ده ها عدد از آن هست | ترک خوردن و اتصال کوتاه، به ویژه بعد از ضربه یا آب خوردگی | جریان کشی زیاد، داغ شدن یک نقطه، روشن نشدن |
| مقاومت | محدود کردن جریان، تقسیم ولتاژ، پول آپ خطوط کنترلی، سنجش جریان شارژ | قطع شدن یا تغییر مقدار بعد از حرارت | یک بخش کار نمی کند، مثلا شارژ یا یک سنسور |
| کویل | بخش اصلی مبدل های ولتاژ که ولتاژ باتری را به ولتاژهای پایین تر تبدیل می کنند | قطع شدن یا شکستن لحیم زیر آن | نبود یک ولتاژ خاص و روشن نشدن |
| دیود محافظ | محافظت از خطوط شارژ و دیتا در برابر ضربه ولتاژ و الکتریسیته ساکن | اتصال کوتاه بعد از شارژر نامناسب یا تخلیه الکترواستاتیک | شارژ نشدن، داغ شدن سوکت، شارژر قطع و وصل می شود |
| فیلتر و فریت | عبور جریان و حذف نویز فرکانس بالا روی خطوط تغذیه و صدا | قطع شدن | نرسیدن تغذیه به یک بخش مثل دوربین یا صدا |
| ماسفت | کلید زنی تغذیه، مثلا وصل و قطع یک خط | اتصال کوتاه یا باز ماندن | یک بخش همیشه روشن یا همیشه خاموش است |
برای شناخت آی سی های اصلی برد و جایگاه این قطعات در کنار آن ها، قطعه شناسی تخصصی موبایل را هم ببینید.
اصل مهم: تست روی برد با تست بیرون از برد فرق دارد
بزرگ ترین اشتباه تازه کارها این است که مقدار یک قطعه را روی برد اندازه می گیرند و با مقدار نوشته شده روی نقشه مقایسه می کنند. روی برد، هر قطعه با ده ها قطعه دیگر موازی است؛ برای نمونه وقتی یک مقاومت ۱۰۰ کیلو اهمی را روی برد اندازه می گیرید، ممکن است عدد خیلی کمتری ببینید، چون مسیرهای دیگر هم بین دو سر آن هست. پس:
- روی برد بیشتر دنبال حالت های افراطی هستید: قطع کامل یا اتصال کوتاه کامل.
- بیرون از برد مقدار واقعی قطعه را اندازه می گیرید.
- مقایسه با برد سالم دقیق ترین روش روی برد است: همان نقطه را روی یک برد سالم از همان مدل بسنجید و دو عدد را کنار هم بگذارید.

روش تست هر قطعه، قدم به قدم
همه تست های زیر با برد بدون برق انجام می شود: باتری جدا، منبع تغذیه قطع. اگر با حالت های مولتی متر آشنا نیستید، اول درس رایگان آموزش کار با مولتی متر را ببینید.
تست خازن
- مولتی متر را روی حالت دیود یا بیزر بگذارید.
- یک پراب را روی زمین برد (شیلد یا پد زمین) و دیگری را روی سر غیرزمین خازن بگذارید. بیشتر خازن های تغذیه یک سرشان به زمین وصل است.
- عدد صفر یا بوق ممتد یعنی آن خط تغذیه اتصال کوتاه دارد. توجه کنید که این عدد مال کل خط است، نه فقط آن خازن؛ همه خازن های روی آن خط همین عدد را نشان می دهند.
- برای پیدا کردن خازن معیوب در بین ده ها خازن یک خط، از روش های ردیابی شورت استفاده می شود که در پیدا کردن اتصال کوتاه برد موبایل مفصل توضیح داده ایم.
- بعد از برداشتن خازن مشکوک، اگر شورت خط برطرف شد، خازن را بیرون از برد هم بسنجید تا مطمئن شوید.
اندازه گیری ظرفیت خازن روی برد عملا معنا ندارد. مقدار ظرفیت را فقط بیرون از برد و با ظرفیت سنج یا تستر قطعات بسنجید. خازن سرامیکی معیوب در گوشی بیشتر به شکل اتصال کوتاه ظاهر می شود، نه کاهش ظرفیت.
تست مقاومت
- مولتی متر را روی اهم بگذارید.
- دو سر مقاومت را بسنجید. اگر عدد خیلی بیشتر از مقدار نقشه است یا بی نهایت نشان می دهد، مقاومت احتمالا قطع است؛ چون روی برد عدد معمولا کمتر از مقدار واقعی دیده می شود، نه بیشتر.
- اگر عدد کمتر بود، الزاما خرابی نیست. برای اطمینان یک سر مقاومت را با هویه جدا کنید و دوباره بسنجید.
- مقاومت های صفر اهم هم روی برد زیاد هستند و نقش پل را دارند. این ها باید عدد نزدیک صفر نشان دهند.
تست کویل
- مولتی متر را روی بیزر بگذارید. کویل سالم بین دو سرش تقریبا صفر اهم است و بوق می زند.
- بوق نزدن یعنی کویل قطع است یا لحیم زیرش شکسته. این را با تست اتصال کوتاه اشتباه نگیرید؛ صفر بودن دو سر کویل طبیعی است.
- برای تست درست، هر سر کویل را جداگانه نسبت به زمین هم بسنجید. اگر سر خروجی کویل به زمین شورت بود، مشکل از خود کویل نیست، از خط تغذیه بعد از آن است.
تست دیود و دیود محافظ
- مولتی متر را روی حالت دیود بگذارید.
- پراب قرمز را به آند و مشکی را به کاتد (سمتی که نوار دارد) بزنید. دیود سالم بسته به نوع آن معمولا عددی بین حدود ۰٫۲ تا ۰٫۷ ولت نشان می دهد.
- پراب ها را برعکس کنید. دیود سالم در جهت معکوس OL یا بی نهایت نشان می دهد.
- عدد نزدیک صفر در هر دو جهت یعنی دیود شورت شده است. این وضعیت در دیودهای محافظ خط شارژ بعد از استفاده از شارژر نامناسب زیاد دیده می شود.
- روی برد، قطعات موازی می توانند عدد جهت معکوس را هم پایین بیاورند؛ برای اطمینان، با برد سالم مقایسه کنید.
دیود محافظ شورت شده روی خط شارژ، یکی از دلایل رایج شارژ نشدن است. مسیر کامل عیب یابی آن را در عیب یابی مرحله به مرحله شارژ نشدن گوشی ببینید.
روش مقدار دیودی خط ها
تعمیرکاران برد یک روش سریع دیگر هم دارند: پراب قرمز را روی زمین و پراب مشکی را روی یک نقطه از خط تغذیه یا دیتا می گذارند و عدد حالت دیود را می خوانند. این عدد برای هر خط در هر مدل گوشی تقریبا ثابت است. اگر عدد یک خط با برد سالم یا با مقدار مرجع خیلی فرق داشت، آن خط مشکوک است. بسیاری از نرم افزارهای بردویو برای مدل های رایج همین مقادیر مرجع را هم دارند.
برداشتن و نصب قطعات SMD بدون آسیب به برد
- هیتر با باد کم: قطعات 0201 و 01005 با باد زیاد هیتر به راحتی پرت می شوند و قطعات کناری را هم جابه جا می کنند. باد را کم کنید و با نازل مناسب کار کنید.
- فلاکس همیشه: یک لایه نازک فلاکس انتقال حرارت را یکنواخت می کند و جلوی پل لحیم را می گیرد.
- محافظت از قطعات اطراف: اطراف ناحیه کار را با نوار مقاوم به حرارت بپوشانید، به خصوص اگر قطعات پلاستیکی یا کانکتور نزدیک است.
- نصب قطعه جدید: پدها را با هویه و فلاکس صاف کنید، قطعه را با پنس در جای خود بگذارید و با حرارت کنترل شده لحیم کنید. قطعه نباید کج یا ایستاده بماند.
- نوع و اندازه درست: خازن جایگزین باید همان اندازه، همان ظرفیت و ولتاژ کاری برابر یا بیشتر داشته باشد. خازن ولتاژ پایین تر روی خط شارژ دوباره خراب می شود.
اصول کار با هیتر و هویه را در آموزش کار با هیتر در تعمیرات موبایل و آموزش کار با هویه توضیح داده ایم.
ایمنی: قبل از هر تست یا لحیم کاری، باتری را از برد جدا کنید. باتری لیتیومی را هرگز در معرض باد هیتر قرار ندهید. از مچ بند و پد ضد الکتریسیته ساکن استفاده کنید؛ تخلیه الکترواستاتیک می تواند قطعات ریز و آی سی ها را بدون هیچ نشانه ظاهری خراب کند. بخار فلاکس را تنفس نکنید و فضای کار تهویه داشته باشد.
چطور تمرین کنیم؟
- یک برد اوراقی تهیه کنید و قطعات هر نوع را روی نقشه آن پیدا کنید.
- خازن، مقاومت و کویل را جدا کنید، بیرون از برد بسنجید و دوباره نصب کنید.
- مقادیر دیودی چند خط اصلی را روی یک برد سالم ثبت کنید تا جدول مرجع خودتان را داشته باشید.
- وقتی دستتان راه افتاد، سراغ قطعات کوچک تر و آی سی ها بروید.
این تمرین ها همان کاری است که در دوره تعمیرات برد موبایل روی بردهای واقعی انجام می شود. اگر پایه الکترونیک شما ضعیف است، دوره الکترونیک را ببینید و برای شناخت کل مسیر یادگیری برد، راهنمای شروع تعمیرات برد موبایل را بخوانید.
پرسش های رایج
چرا روی خازن های برد گوشی هیچ عددی نوشته نشده؟
خازن های سرامیکی در این اندازه ها برای چاپ کد خیلی کوچک اند. مقدار هر خازن را باید از نقشه یا بردویو همان مدل پیدا کرد.
آیا خازن معیوب را می شود بدون جایگزین برداشت؟
بعضی خازن های صاف کننده را تعمیرکاران برای تست موقت برمی دارند، اما برداشتن دائمی آن ها ممکن است پایداری مدار را کم کند. اصولی ترین کار، نصب خازن جایگزین هم مقدار است.
با مولتی متر معمولی می شود قطعات SMD را تست کرد؟
بله، به شرط اینکه پراب نوک تیز داشته باشید. پراب های کلفت روی پدهای ریز می لغزند. برای اندازه گیری مقدار دقیق بیرون از برد، تستر قطعات یا LCR متر کار را دقیق تر می کند.
شورت روی کل خط است؛ از کجا بفهمم کدام خازن خراب است؟
با روش های حرارتی، تزریق ولتاژ کنترل شده یا تقسیم خط. این روش ها را در مقاله اتصال کوتاه با جزئیات و هشدارهای ایمنی آورده ایم.




