تعمیرات موبایل

قطعات SMD روی برد موبایل؛ شناخت و تست خازن، مقاومت، کویل و دیود

۲۸ آبان ۱۴۰۵• 10 دقیقه مطالعه
قطعات SMD روی برد موبایل؛ شناخت و تست خازن، مقاومت، کویل و دیود

اگر برد یک گوشی را زیر میکروسکوپ ببرید، صدها قطعه ریز مستطیلی می بینید که بیشترشان هیچ نوشته ای ندارند. این ها قطعات SMD هستند و بخش بزرگی از خرابی های سخت افزاری گوشی، از اتصال کوتاه گرفته تا شارژ نشدن، از همین قطعات شروع می شود. در این مقاله یاد می گیرید هر قطعه را از روی ظاهر و نامش روی نقشه بشناسید، بدانید روی برد موبایل چه کاری انجام می دهد، معمولا چطور خراب می شود و چطور آن را روی برد و بیرون از برد تست کنید.

SMD یعنی چه و چرا روی برد موبایل این قدر مهم است؟

SMD مخفف Surface Mount Device یعنی «قطعه نصب سطحی» است. برخلاف قطعات قدیمی که پایه هایشان از سوراخ برد رد می شد، این قطعات مستقیم روی پدهای سطح برد لحیم می شوند. همین باعث شده بردهای امروزی بتوانند در فضایی کوچک تر از یک کف دست، هزاران اتصال داشته باشند.

نکته ای که هنرجوها معمولا انتظارش را ندارند، اندازه است. قطعات پسیو روی برد گوشی های امروزی بیشتر در اندازه های 0402، 0201 و حتی 01005 هستند. اندازه 0201 حدود ۰٫۶ در ۰٫۳ میلیمتر و 01005 حدود ۰٫۴ در ۰٫۲ میلیمتر است؛ یعنی کمی بزرگ تر از یک دانه نمک. کار با این قطعات بدون میکروسکوپ و پنس نوک تیز عملا ممکن نیست.

نمای بردویو برد گوشی شیائومی پوکو C75 با آی سی، خازن ها و مقاومت های SMD
نمای بردویو یک گوشی شیائومی در کارگاه: آی سی وسط تصویر با پایه های کناری، و خازن ها و مقاومت های SMD اطراف آن. روی خود قطعات ریز نوشته ای نیست و نام هر کدام را باید از نقشه پیدا کرد.

قطعات بی نشان را چطور بشناسیم؟

روی بیشتر خازن ها و مقاومت های برد موبایل هیچ کدی چاپ نشده است. پس برای شناختن هر قطعه سه راه دارید:

  • پیشوند نام روی نقشه: در نقشه و بردویو هر قطعه یک نام دارد که حرف اولش نوع قطعه را می گوید. این مهم ترین و مطمئن ترین راه است.
  • ظاهر قطعه: خازن های سرامیکی معمولا قهوه ای روشن یا کرم هستند و دو سر فلزی دارند. مقاومت ها اغلب سیاه با دو سر فلزی اند. کویل ها معمولا بزرگ تر، تیره و مکعبی هستند.
  • کد چاپ شده: دیودها، ترانزیستورها و آی سی های کوچک اغلب یک کد دو یا سه حرفی دارند که با کتاب کد SMD یا دیتاشیت شناسایی می شود.
پیشوند روی نقشهقطعهنمونه نام
CخازنC1204
RمقاومتR3401
Lکویل یا سلفL2501
Dدیود، دیود محافظ یا LEDD1801
Qترانزیستور یا ماسفتQ2300
Uآی سیU2700
FLفیلتر یا فریتFL3203
Jکانکتور یا سوکتJ4500
XW یا NTاتصال مسیر بدون قطعه واقعی (پل نقشه)XW1100

نام گذاری ها بین سازندگان کمی فرق دارد، اما منطق کلی یکی است. اگر هنوز کار با نقشه را شروع نکرده اید، آموزش شماتیک خوانی موبایل را بخوانید.

هر قطعه روی برد موبایل چه می کند و چطور خراب می شود؟

قطعهنقش اصلی روی برد گوشیخرابی رایجعلامتی که می بینید
خازن سرامیکیصاف کردن ولتاژ خطوط تغذیه و حذف نویز؛ کنار هر آی سی ده ها عدد از آن هستترک خوردن و اتصال کوتاه، به ویژه بعد از ضربه یا آب خوردگیجریان کشی زیاد، داغ شدن یک نقطه، روشن نشدن
مقاومتمحدود کردن جریان، تقسیم ولتاژ، پول آپ خطوط کنترلی، سنجش جریان شارژقطع شدن یا تغییر مقدار بعد از حرارتیک بخش کار نمی کند، مثلا شارژ یا یک سنسور
کویلبخش اصلی مبدل های ولتاژ که ولتاژ باتری را به ولتاژهای پایین تر تبدیل می کنندقطع شدن یا شکستن لحیم زیر آننبود یک ولتاژ خاص و روشن نشدن
دیود محافظمحافظت از خطوط شارژ و دیتا در برابر ضربه ولتاژ و الکتریسیته ساکناتصال کوتاه بعد از شارژر نامناسب یا تخلیه الکترواستاتیکشارژ نشدن، داغ شدن سوکت، شارژر قطع و وصل می شود
فیلتر و فریتعبور جریان و حذف نویز فرکانس بالا روی خطوط تغذیه و صداقطع شدننرسیدن تغذیه به یک بخش مثل دوربین یا صدا
ماسفتکلید زنی تغذیه، مثلا وصل و قطع یک خطاتصال کوتاه یا باز ماندنیک بخش همیشه روشن یا همیشه خاموش است

برای شناخت آی سی های اصلی برد و جایگاه این قطعات در کنار آن ها، قطعه شناسی تخصصی موبایل را هم ببینید.

اصل مهم: تست روی برد با تست بیرون از برد فرق دارد

بزرگ ترین اشتباه تازه کارها این است که مقدار یک قطعه را روی برد اندازه می گیرند و با مقدار نوشته شده روی نقشه مقایسه می کنند. روی برد، هر قطعه با ده ها قطعه دیگر موازی است؛ برای نمونه وقتی یک مقاومت ۱۰۰ کیلو اهمی را روی برد اندازه می گیرید، ممکن است عدد خیلی کمتری ببینید، چون مسیرهای دیگر هم بین دو سر آن هست. پس:

  • روی برد بیشتر دنبال حالت های افراطی هستید: قطع کامل یا اتصال کوتاه کامل.
  • بیرون از برد مقدار واقعی قطعه را اندازه می گیرید.
  • مقایسه با برد سالم دقیق ترین روش روی برد است: همان نقطه را روی یک برد سالم از همان مدل بسنجید و دو عدد را کنار هم بگذارید.
اندازه گیری روی برد موبایل با مولتی متر در کارگاه
اندازه گیری روی برد: پراب باید روی پد یا سر قطعه بنشیند و نلغزد؛ لغزیدن پراب بین دو پد کنار هم، خودش می تواند اتصال کوتاه ایجاد کند.

روش تست هر قطعه، قدم به قدم

همه تست های زیر با برد بدون برق انجام می شود: باتری جدا، منبع تغذیه قطع. اگر با حالت های مولتی متر آشنا نیستید، اول درس رایگان آموزش کار با مولتی متر را ببینید.

تست خازن

  1. مولتی متر را روی حالت دیود یا بیزر بگذارید.
  2. یک پراب را روی زمین برد (شیلد یا پد زمین) و دیگری را روی سر غیرزمین خازن بگذارید. بیشتر خازن های تغذیه یک سرشان به زمین وصل است.
  3. عدد صفر یا بوق ممتد یعنی آن خط تغذیه اتصال کوتاه دارد. توجه کنید که این عدد مال کل خط است، نه فقط آن خازن؛ همه خازن های روی آن خط همین عدد را نشان می دهند.
  4. برای پیدا کردن خازن معیوب در بین ده ها خازن یک خط، از روش های ردیابی شورت استفاده می شود که در پیدا کردن اتصال کوتاه برد موبایل مفصل توضیح داده ایم.
  5. بعد از برداشتن خازن مشکوک، اگر شورت خط برطرف شد، خازن را بیرون از برد هم بسنجید تا مطمئن شوید.

اندازه گیری ظرفیت خازن روی برد عملا معنا ندارد. مقدار ظرفیت را فقط بیرون از برد و با ظرفیت سنج یا تستر قطعات بسنجید. خازن سرامیکی معیوب در گوشی بیشتر به شکل اتصال کوتاه ظاهر می شود، نه کاهش ظرفیت.

تست مقاومت

  1. مولتی متر را روی اهم بگذارید.
  2. دو سر مقاومت را بسنجید. اگر عدد خیلی بیشتر از مقدار نقشه است یا بی نهایت نشان می دهد، مقاومت احتمالا قطع است؛ چون روی برد عدد معمولا کمتر از مقدار واقعی دیده می شود، نه بیشتر.
  3. اگر عدد کمتر بود، الزاما خرابی نیست. برای اطمینان یک سر مقاومت را با هویه جدا کنید و دوباره بسنجید.
  4. مقاومت های صفر اهم هم روی برد زیاد هستند و نقش پل را دارند. این ها باید عدد نزدیک صفر نشان دهند.

تست کویل

  1. مولتی متر را روی بیزر بگذارید. کویل سالم بین دو سرش تقریبا صفر اهم است و بوق می زند.
  2. بوق نزدن یعنی کویل قطع است یا لحیم زیرش شکسته. این را با تست اتصال کوتاه اشتباه نگیرید؛ صفر بودن دو سر کویل طبیعی است.
  3. برای تست درست، هر سر کویل را جداگانه نسبت به زمین هم بسنجید. اگر سر خروجی کویل به زمین شورت بود، مشکل از خود کویل نیست، از خط تغذیه بعد از آن است.

تست دیود و دیود محافظ

  1. مولتی متر را روی حالت دیود بگذارید.
  2. پراب قرمز را به آند و مشکی را به کاتد (سمتی که نوار دارد) بزنید. دیود سالم بسته به نوع آن معمولا عددی بین حدود ۰٫۲ تا ۰٫۷ ولت نشان می دهد.
  3. پراب ها را برعکس کنید. دیود سالم در جهت معکوس OL یا بی نهایت نشان می دهد.
  4. عدد نزدیک صفر در هر دو جهت یعنی دیود شورت شده است. این وضعیت در دیودهای محافظ خط شارژ بعد از استفاده از شارژر نامناسب زیاد دیده می شود.
  5. روی برد، قطعات موازی می توانند عدد جهت معکوس را هم پایین بیاورند؛ برای اطمینان، با برد سالم مقایسه کنید.

دیود محافظ شورت شده روی خط شارژ، یکی از دلایل رایج شارژ نشدن است. مسیر کامل عیب یابی آن را در عیب یابی مرحله به مرحله شارژ نشدن گوشی ببینید.

روش مقدار دیودی خط ها

تعمیرکاران برد یک روش سریع دیگر هم دارند: پراب قرمز را روی زمین و پراب مشکی را روی یک نقطه از خط تغذیه یا دیتا می گذارند و عدد حالت دیود را می خوانند. این عدد برای هر خط در هر مدل گوشی تقریبا ثابت است. اگر عدد یک خط با برد سالم یا با مقدار مرجع خیلی فرق داشت، آن خط مشکوک است. بسیاری از نرم افزارهای بردویو برای مدل های رایج همین مقادیر مرجع را هم دارند.

برداشتن و نصب قطعات SMD بدون آسیب به برد

  • هیتر با باد کم: قطعات 0201 و 01005 با باد زیاد هیتر به راحتی پرت می شوند و قطعات کناری را هم جابه جا می کنند. باد را کم کنید و با نازل مناسب کار کنید.
  • فلاکس همیشه: یک لایه نازک فلاکس انتقال حرارت را یکنواخت می کند و جلوی پل لحیم را می گیرد.
  • محافظت از قطعات اطراف: اطراف ناحیه کار را با نوار مقاوم به حرارت بپوشانید، به خصوص اگر قطعات پلاستیکی یا کانکتور نزدیک است.
  • نصب قطعه جدید: پدها را با هویه و فلاکس صاف کنید، قطعه را با پنس در جای خود بگذارید و با حرارت کنترل شده لحیم کنید. قطعه نباید کج یا ایستاده بماند.
  • نوع و اندازه درست: خازن جایگزین باید همان اندازه، همان ظرفیت و ولتاژ کاری برابر یا بیشتر داشته باشد. خازن ولتاژ پایین تر روی خط شارژ دوباره خراب می شود.

اصول کار با هیتر و هویه را در آموزش کار با هیتر در تعمیرات موبایل و آموزش کار با هویه توضیح داده ایم.

ایمنی: قبل از هر تست یا لحیم کاری، باتری را از برد جدا کنید. باتری لیتیومی را هرگز در معرض باد هیتر قرار ندهید. از مچ بند و پد ضد الکتریسیته ساکن استفاده کنید؛ تخلیه الکترواستاتیک می تواند قطعات ریز و آی سی ها را بدون هیچ نشانه ظاهری خراب کند. بخار فلاکس را تنفس نکنید و فضای کار تهویه داشته باشد.

چطور تمرین کنیم؟

  1. یک برد اوراقی تهیه کنید و قطعات هر نوع را روی نقشه آن پیدا کنید.
  2. خازن، مقاومت و کویل را جدا کنید، بیرون از برد بسنجید و دوباره نصب کنید.
  3. مقادیر دیودی چند خط اصلی را روی یک برد سالم ثبت کنید تا جدول مرجع خودتان را داشته باشید.
  4. وقتی دستتان راه افتاد، سراغ قطعات کوچک تر و آی سی ها بروید.

این تمرین ها همان کاری است که در دوره تعمیرات برد موبایل روی بردهای واقعی انجام می شود. اگر پایه الکترونیک شما ضعیف است، دوره الکترونیک را ببینید و برای شناخت کل مسیر یادگیری برد، راهنمای شروع تعمیرات برد موبایل را بخوانید.

پرسش های رایج

چرا روی خازن های برد گوشی هیچ عددی نوشته نشده؟

خازن های سرامیکی در این اندازه ها برای چاپ کد خیلی کوچک اند. مقدار هر خازن را باید از نقشه یا بردویو همان مدل پیدا کرد.

آیا خازن معیوب را می شود بدون جایگزین برداشت؟

بعضی خازن های صاف کننده را تعمیرکاران برای تست موقت برمی دارند، اما برداشتن دائمی آن ها ممکن است پایداری مدار را کم کند. اصولی ترین کار، نصب خازن جایگزین هم مقدار است.

با مولتی متر معمولی می شود قطعات SMD را تست کرد؟

بله، به شرط اینکه پراب نوک تیز داشته باشید. پراب های کلفت روی پدهای ریز می لغزند. برای اندازه گیری مقدار دقیق بیرون از برد، تستر قطعات یا LCR متر کار را دقیق تر می کند.

شورت روی کل خط است؛ از کجا بفهمم کدام خازن خراب است؟

با روش های حرارتی، تزریق ولتاژ کنترل شده یا تقسیم خط. این روش ها را در مقاله اتصال کوتاه با جزئیات و هشدارهای ایمنی آورده ایم.

منابع

نویسنده: تیم فنی آموزشگاه برتر (تیم آموزش و تعمیرات)

آخرین بروزرسانی: ۲۸ آبان ۱۴۰۵

می خواهید تعمیرات را حرفه ای یاد بگیرید؟

این نوع خرابی ها معمولا با تعویض قطعه حل نمی شوند و به عیب یابی روی برد نیاز دارند. اگر می خواهید نقشه خوانی، کار با منبع تغذیه و هیتر و ریبال را یاد بگیرید، دوره آموزش تعمیرات برد موبایل را ببینید. آموزش حضوری است و برای مشاوره می توانید تماس بگیرید.

مشاوره تلفنی 021-91300348

مقالات مرتبط

تماس با آموزشگاهآدرس